Bánh ít, bánh tét cù lao Phố: hương vị xưa bên sông Đồng Nai

Lần đầu tôi biết đến bánh ít, bánh tét cù lao Phố là qua một người bạn gốc Biên Hòa. Mỗi dịp rằm, giỗ hay Tết, nhà bạn ấy nhất định phải đặt bánh ở cù lao bên kia sông, dù chợ nào ở Đồng Nai cũng có bánh bán. Tò mò, tôi xách xe về cù lao Phố. Ở đây tôi tìm thấy cả một nghề bánh lá lâu đời, nằm giữa những ngôi chùa, ngôi đình cổ của thương cảng xưa nhất Nam Bộ.

Thời điểm đẹp nhất

Cù lao Phố có thể ghé quanh năm. Muốn thấy làng bánh rộn ràng nhất thì nên canh các dịp lễ lớn theo âm lịch:

• Rằm tháng Giêng: bánh bán chạy, lại trùng mùa lễ hội ở các chùa, miếu trên cù lao.
• Mùng 5 tháng 5 (Tết Đoan Ngọ): mùa của bánh ú, bánh ít.
• Rằm tháng Bảy và rằm tháng Mười: nhà nhà đặt bánh cúng.
• Tết Nguyên đán: cao điểm của bánh tét, các lò nấu gần như xuyên đêm.

Về thời tiết, mùa khô từ khoảng tháng 12 đến tháng 4 là dễ chịu nhất để đạp xe hay đi bộ quanh cù lao. Mùa mưa thường có những cơn mưa chiều nhanh, chịu khó mang áo mưa là vẫn đi được. Tôi về đúng mấy ngày trước rằm tháng Mười. Trong các con hẻm, mùi lá chuối luộc và nếp chín thơm lừng từ sáng sớm.

Di chuyển

Đến Biên Hòa

Từ TP.HCM, Biên Hòa cách chừng 30–40 km. Bạn có nhiều lựa chọn:

• Xe máy: tự do nhất, đi khoảng 1 tiếng tùy giờ kẹt xe.
• Xe buýt liên tỉnh từ các bến xe ở TP.HCM về Biên Hòa, giá rẻ nhưng mất thời gian hơn.
• Taxi hoặc xe công nghệ: tiện nếu đi nhóm vài người.
• Tàu hỏa: ga Biên Hòa nằm trên tuyến Bắc – Nam, hợp với người đi từ xa tới.

Vào cù lao Phố

Cù lao Phố là một hòn đảo trên sông Đồng Nai, nối với trung tâm Biên Hòa bằng nhiều cây cầu, trong đó cầu Ghềnh là quen thuộc nhất. Đường trên cù lao nhỏ, nhiều hẻm, nên đi xe máy hoặc xe đạp là hợp nhất. Muốn tìm nhà làm bánh, bạn cứ hướng về khu chợ Hiệp Hòa ở ấp Nhị Hòa. Quanh đây có hàng chục hộ làm bánh, chỉ cần hỏi người dân là được chỉ đường tận tình.

Điểm tham quan nổi bật

• Các hộ làm bánh quanh chợ Hiệp Hòa: điểm đến chính của chuyến đi. Sáng sớm ghé vào, bạn sẽ thấy người ta lau lá, xào nhân, gói bánh thoăn thoắt bên những nồi nấu khổng lồ. Ngày thường các hộ vẫn làm bánh bán đều, gần lễ thì tất bật hẳn lên.
• Thất Phủ Cổ Miếu (chùa Ông): ngôi miếu cổ của cộng đồng người Hoa, gắn với thời cù lao Phố còn là thương cảng sầm uất. Mái ngói, tượng gốm và hoành phi chạm trổ ở đây rất đáng ngắm. Dịp rằm tháng Giêng, nơi này đông vui nhất.
• Chùa Đại Giác: một trong những ngôi chùa cổ của vùng đất Biên Hòa, khuôn viên yên tĩnh, rợp bóng cây. Tôi ngồi nghỉ ở đây một lúc giữa trưa nắng và thấy dễ chịu lạ thường.
• Đình Bình Kính: nơi thờ Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh, người có công khai mở đất Đồng Nai – Gia Định. Ghé đây để hiểu thêm về lịch sử hình thành vùng đất này.
• Cầu Ghềnh và bờ sông Đồng Nai: chiều xuống, đứng trên cầu ngắm sông, ngắm ghe thuyền qua lại là khoảnh khắc thư thả nhất của chuyến đi.

Ẩm thực nên thử

Bánh tét cù lao Phố

Đòn bánh tét ở đây nổi tiếng nhờ khâu chọn nguyên liệu kỹ. Người làm bánh kể tôi nghe họ dùng nếp dài ngày (loại nếp sáu tháng) cho dẻo. Bánh phải nấu khoảng 6 tiếng, vớt ra rồi ngâm nước lạnh, nhờ vậy bánh mềm, thơm và để được chừng một tuần mà nếp không bị "sống lại". Có loại đòn đặc biệt nặng hơn 1 kg, thường phải đặt trước mới có. Cắt lát bánh ra, nếp quyện nhân béo bùi, ăn kèm chút dưa món là đúng điệu ngày Tết.

Bánh ít

Bánh ít ở đây làm từ bột nếp trộn bột năng, với các loại nhân như nhân đậu, nhân dừa. Dừa dùng làm bánh là dừa rám nguyên trái, cho vị béo thơm mà không ngấy. Vỏ bánh dẻo, để lâu không bị khô cứng. Tôi ăn liền ba cái ngay tại chỗ, vẫn còn ấm hơi nồi hấp.

Các loại bánh khác

• Bánh xu xuê: trong veo, dai mềm, ngọt nhẹ.
• Bánh ú, bánh cúng, bánh cấp: những loại bánh dùng trong cúng kiếng, rất đáng thử để hiểu thêm phong tục của người miền Nam.

Người ta kể rằng từ khoảng những năm 1970, đã có gia đình ở Biên Hòa đặt bánh cù lao Phố gửi sang Pháp cho con đang du học được ăn Tết. Về sau, bánh còn theo chân người thân sang Mỹ, Hồng Kông. Nghe xong, tôi hiểu vì sao người Biên Hòa quý chiếc bánh quê này đến vậy.

Ngoài bánh, khi ở Biên Hòa bạn có thể tìm thêm các món đặc sản Đồng Nai như gỏi cá Tân Mai (vùng trồng nằm không xa cù lao) hay các món cá sông. Nơi ăn uống tiện nhất là quanh chợ Hiệp Hòa và khu trung tâm Biên Hòa.

Rời cù lao Phố, tôi mang theo hai đòn bánh tét còn ấm và một túi bánh ít cho người nhà. Chiếc bánh bé nhỏ ấy chứa cả hạt nếp, trái dừa, sáu tiếng lửa và mấy đời người giữ nghề bên sông. Nếu có dịp ghé Biên Hòa, bạn hãy dành một buổi sáng cho cù lao Phố để tự mình nếm thử hương vị xưa này.

Lưu trú

Cù lao Phố hợp để đi trong ngày từ TP.HCM. Nếu muốn ở lại để sáng sớm xem người ta nấu bánh, bạn có thể tham khảo:

• Ngân sách tiết kiệm: nhà nghỉ, nhà trọ ở khu trung tâm Biên Hòa hoặc gần cầu Ghềnh, giá bình dân, đi vào cù lao chỉ vài phút.
• Tầm trung: khách sạn trong nội thành Biên Hòa, gần các trục đường chính, tiện ăn uống và di chuyển.
• Cao cấp: một số khách sạn, khu nghỉ ven sông Đồng Nai hoặc khu vực giáp ranh TP.HCM, hợp cho gia đình muốn nghỉ ngơi thoải mái.

Kinh nghiệm & lưu ý

• Đặt bánh trước nếu bạn đi vào rằm, lễ, Tết hoặc muốn mua đòn bánh tét loại lớn, vì nhiều hộ chỉ làm theo đơn đặt.
• Đi buổi sáng để kịp mua bánh mới ra lò và xem người dân gói bánh. Gần trưa nhiều mẻ đã hết.
• Mang tiền mặt, nhất là tiền lẻ, vì các hộ làm bánh nhỏ không phải lúc nào cũng nhận chuyển khoản.
• Bảo quản bánh tét ở nơi khô thoáng, ăn trong khoảng một tuần. Muốn để lâu hơn thì cho vào ngăn mát, khi ăn chiên lại cũng rất ngon. Bánh ít nên ăn sớm trong vài ngày.
• Ăn mặc kín đáo khi vào chùa, miếu, đình. Hỏi ý trước khi chụp ảnh người làm bánh hay bên trong điện thờ.
• Hỏi giá trước khi mua, nhất là vào dịp cao điểm khi giá có thể nhích lên.
• Kết hợp lịch trình: buổi sáng đi chợ, ghé lò bánh; buổi trưa tham quan chùa, đình trên cù lao; buổi chiều ngắm sông ở cầu Ghềnh hoặc ghé các ngôi đình, chùa quanh Cù Lao phố.